«Салбурын: тазы және бүркітпен өтетін ат үстіндегі мереке»

«Салбурын: тазы және бүркітпен өтетін ат үстіндегі мереке»

Салбурын, көне көшпенділерден мирас болған, – тазы борзылары мен қыран құстар қатысатын ұжымдық салтанатты ат үстіндегі аңшылық мерекесі. Бұл мереке әдетте 5–7 күнге созылады. Салбурынға музыканттар, әншілер, халық эпосының жыршылары және жарыс пен тынығудың, думанның рухын сезінгісі келетіндердің барлығы қатысады.

Салбурын – әлеуметтік институт, Batyrlyq mektebi («Батырлық мектебі»), мұнда жас ұрпақ бағдар табу, атқа міну, қарым-қатынас, дипломатия және тіршілік ету дағдыларын меңгереді. Бұл – қатаң белгіленген маусымдарда жануарлардың қатысуымен (қыран құстар, тазы иттері, жылқылар) өтетін, мылтықсыз жүргізілетін экологиялық әрі тұрақты аңшылық түрі.

Юрта лагерьлерінде өткізілген шеберлік сабақтарынан соң, таңсәріде қатысушылар ақсақалдардың батасымен жолға шығады. Кейін тәжірибелі және жас аңшылар топтарға бөлінеді. Қашқан олжаның ізімен аңшылар жүйрік тазы иттерін қоя беріп, қыран құстарын ұшырады. Табысқа жеткен аңшылықтан кейін от басында музыка, өлең оқу, әңгімелер айту арқылы мерекелік ас беріледі. Аман-есен оралғанда әжелер қатысушыларға тәтті шашып – шашу жасап, Жаратқанға ортақ алғыстарын білдіреді.

Жылқыларға, тазы борзыларына және қыран құстарға күтім жасауды мойнына алған практиктер өз өмір салтын табиғат ырғағымен үйлестіреді, көбінесе шалғай ауылдарда тұрады.

Дәстүрлі аңшылардың рөлдері әртүрлі: ақсақал-қамқоршылар мен тәжірибелі аңшылар, із кесушілер (Іz Kesushi), қақпаншылар (Qaqpanshylar), бүркітшілер мен құсбегілер (Buryktshi, Kusbegi), тазы баптаушылар, жабдық шеберлері, әнші-күйшілер, көмекші қызметкерлер.

«Жалайыр Шора», «Қыран» федерациясы, «Кансонар» ұлттық қауымдастығы секілді ҮЕҰ бұл элементті үздіксіз тәжірибе, жыл сайынғы Салбурын фестивалі және жергілікті әрі халықаралық шаралар арқылы қолдап, насихаттап келеді.

Салбурын фестивалін және ұжымдық жаттығуларды ұйымдастыру – ресми тіркелген шеберлердің шәкірттеріне этикалық аңшылық дағдыларын формалды түрде жеткізуі.

Бүгінде тазы және қыран құстармен жүргізілетін ат үстіндегі аңшылық қазақстандықтарды табиғатпен және көшпелі түп-тамырларымен қайта байланыстыратын тәсіл болып отыр. Ол жастарға ата-бабаны, жануарлармен бірге өмір сүру дәстүрін және табиғат заңын құрметтеуді үйретеді. Тазы – иесімен бірге юртада өмір сүрген жалғыз ит тұқымы.

Салбурын барлық деңгейде қарым-қатынасты дамытады: ұрпақаралық (жастар мен ақсақалдар, шеберлер мен шәкірттер), қала мен ауыл арасындағы, географиялық (елдік және халықаралық қатысушылар), барлық гендерлік және діни топтарды шақырады.

Салбурын жануарлар мен табиғатқа әділетті, асыл көзқарасты дәріптейді. Ол қару-жарақ пен қазіргі заманғы құрылғыларды (мылтық, жаппай аулау әдістері) қолдануды жоққа шығарады. Қауымдық мерекелік аңшылық ретінде оның мақсаты – жабайы табиғатты сақтау және жануарларға ізгілікпен қарау.